Rozw贸d rodzic贸w a dobro dziecka 馃槩馃槩馃槩

Dziecko, mimo rozwodu rodzic贸w, wci膮偶 potrzebuje obojga rodzic贸w 鈥 ich mi艂o艣ci, opieki i wsparcia. Dlatego, z psychologicznego punktu widzenia, kluczowa w decydowaniu o zakresie opieki rodzic贸w nad dzieckiem jest umiej臋tno艣膰 uwzgl臋dnienia perspektywy ka偶dego z nich, jak i ma艂ego cz艂owieka.

Niepewno艣膰 rodzica, zmiana zachowania dziecka

Sytuacja ka偶dej zmiany jest trudna nawet dla doros艂ego, przede wszystkim wzmaga jego gotowo艣膰 do ochrony w艂asnych zasob贸w. Rodzice maj膮 wp艂yw na przebieg rozwodu, kontroluj膮 sytuacj臋, rozumiej膮 wydarzenia i, przynajmniej do pewnego stopnia, mog膮 przewidzie膰 nadchodz膮c膮 sekwencj臋 zdarze艅. Dziecko natomiast zupe艂nie nie ma wp艂ywu na swoje przysz艂e 偶ycie i nie wie, czego po rozwodzie rodzic贸w mo偶e si臋 spodziewa膰.
Poczucie zagro偶enia dziecka zwi膮zane z niewiedz膮, niepewno艣ci膮, nieznanym powoduje, 偶e wymaga ono silnego wsparcia od rodzic贸w. Natomiast rodzice, kt贸rzy sami czuj膮 si臋 niepewnie, cz臋sto nie s膮 w stanie tego wsparcia da膰. Dlatego s膮d, decyduj膮c o tym, komu powierzy膰 piecz臋 nad dzieckiem, powinien nie tylko bra膰 pod uwag臋 to, kto dzieckiem zajmowa艂 si臋 przed rozwodem, ale te偶 to, kto w obecnej chwili, w chwili rozstania, ma zasoby psychiczne, by zaspokoi膰 psychologiczne potrzeby dziecka.
Nie bez znaczenia jest te偶 d艂ugo艣膰 procesu rozwodowego. Im szybciej zostanie rozstrzygni臋ta sprawa, tym lepiej dla sytuacji dziecka. Przed艂u偶aj膮cy si臋 proces ma negatywny wp艂yw na psychiczny spok贸j rodzic贸w, wzmaga ich poczucie niestabilno艣ci i niepewno艣ci, a wi臋c zmniejsza poczucie bezpiecze艅stwa dziecka. Nie jest tak, 偶e przed艂u偶anie procesu decyzyjnego zwi臋ksza trafno艣膰 podj臋tych wybor贸w. Wraz z wyd艂u偶aj膮cym si臋 okresem niepewno艣ci, postawy rodzic贸w raczej si臋 uskrajniaj膮, a nie przybli偶aj膮 skonfliktowane strony do kompromisu. Ponadto, przed艂u偶aj膮cy si臋 stan niepewno艣ci rozwodz膮cych si臋 ma艂偶onk贸w 藕le wp艂ywa na rozw贸j ich dzieci.
Wi臋kszo艣膰 dzieci, cho膰 nie wszystkie -niezale偶nie od ich wieku czy p艂ci, sytuacji materialnej, kultury i do艣wiadcze艅 鈥 przynajmniej przez kr贸tki czas odczuwa rozw贸d jako negatywn膮 zmian臋 w ich 偶yciu. Chocia偶 reakcje dzieci na sytuacj臋 rozwodu rodzic贸w s膮 bardzo indywidualne, to istniej膮 pewne prawid艂owo艣ci 鈥 skutki kr贸tkotrwa艂e i d艂ugotrwa艂e. Z bada艅 wynika, 偶e dzieci rozwiedzionych rodzic贸w cz臋艣ciej od swoich r贸wie艣nik贸w do艣wiadczaj膮 depresji i smutku, maj膮 ni偶sz膮 samoocen臋, ni偶sze kompetencje spo艂eczne i s膮 mniej odpowiedzialne spo艂ecznie (por. P R. Amato 鈥 Children of divorce in 1990鈥檚; An update of the Amato and Keith (1991) meta-analysis, Journal of Family Psychology, nr 15/2001, s. 355-370).
Badania wskazuj膮, 偶e reakcje dzieci na rozw贸d s膮 r贸偶ne w zale偶no艣ci od p艂ci i wieku dziecka. Wi臋kszo艣膰 dziewczynek szybciej i lepiej od ch艂opc贸w radzi sobie z t膮 trudn膮 sytuacj膮. U ch艂opc贸w, bezpo艣rednio po rozwodzie lub w ci膮gu roku od rozwodu, wyst臋puj膮 zaburzenia zachowania takie jak agresja i zachowania aspo艂eczne (por. P S. Malone, J. E. Lansford, D. R. Castellino, L. J. Berlin, K. A. Dodge, J. E. Bates, G. S. Pettit 鈥 Divorce and child be-havior problems: Applying latent change score models to life event data, Structural Equation Modeling, nr 11 (3)/2004, s. 401-423). Najtrudniej radz膮 sobie z rozwodem rodzic贸w przedszkolaki oraz nastolatki mi臋dzy 15. a 18. rokiem 偶ycia. U nastolatk贸w trudno艣ci przejawiaj膮 si臋 porzucaniem szko艂y, konfliktami z prawem, uzale偶nianiem si臋 od substancji psychoaktywnych, przedwczesn膮 ci膮偶膮 (por. R. L. Simons i inni, red. 鈥 Understanding differences between di-vorced and intact families; Stress, interaction and child outcome, wyd. Thousand Oaks, 1996 r.). Rozw贸d wp艂ywa na relacje dziecka nie tylko z rodzicami, ale i z rodze艅stwem, kolegami, nauczycielami. Przystosowanie si臋 do sytuacji rozwodu rodzic贸w wi臋kszo艣ci dzieci zajmuje ok. 2-3 lata.
To wa偶ne dane. Cz臋艣膰 negatywnych symptom贸w u dzieci obserwowalna jest bowiem ju偶 na pocz膮tku procesu rozwodowego. Sprawy rozwodowe w Polsce mog膮 trwa膰 od miesi膮ca do 2 lat i wi臋cej. Obserwowana w tym czasie zmiana zachowania dziecka mo偶e zatem nie 艣wiadczy膰
o tym, 偶e zajmuj膮cy si臋 nim rodzic jest niewydolny, ale w艂a艣nie stanowi膰 reakcj臋 dziecka na sytuacj臋 rozwodu rodzic贸w w og贸le. Badania dzieci rozwiedzionych rodzic贸w dowodz膮, 偶e to nie sam fakt rozwodu wywo艂uje opisane wy偶ej k艂opoty w zachowaniu. Wi臋kszo艣膰 negatywnych skutk贸w rozwodu jest rezultatem konfliktu mi臋dzy rodzicami, kt贸ry zaczyna si臋 jeszcze przed rozwodem i kontynuowany jest po rozwodzie (por. K. A. Clarke-Stewart, D. L. Vandell, K. McCartney, M. T Owen, C. Booth 鈥 Effects of parental separation and divorce on very young children, Journal of Family Psychology, nr 14/2000, s. 304-326).

ca艂o艣膰 materia艂u w pliku PDF dost臋pnym w za艂膮czniku

autor: El偶bieta P臋dzia艂ek-Kunert

autorka jest starszym kuratorem s膮dowym S膮du Rejonowego w Chrzanowie

Za艂膮czniki